Enlem çizgileri, Ekvator'dan kutuplara doğru uzanan ve yatay olarak uzanan çizgilerdir. 0° Enlem, Ekvator'dur ve her iki yönde de 90°'ye kadar uzanır. Bu, Kuzey Kutbu'nun 90° Kuzey enlemi ve Güney Kutbu'nun 90° Güney enlemi olduğu anlamına gelir.
Enlem çizgileri, bir noktanın Ekvator'a olan uzaklığını gösterir. Ekvator, yerkürenin en geniş yeridir ve güneş ışınlarının dik geldiği tek yerdir. Bu nedenle, Ekvator'a yakın bölgelerde sıcaklık yüksektir. Kutuplara doğru gidildikçe, enlem çizgileri birbirine yaklaşır ve güneş ışınları daha eğik gelir. Bu nedenle, kutuplarda sıcaklık düşüktür.
Enlem çizgileri, farklı iklim bölgelerini belirlemek için de kullanılır. Ekvator çevresindeki bölgelere ekvator iklimi, 40° Kuzey ve Güney enlemleri arasındaki bölgelere ılıman iklim, kutuplara yakın bölgelere de kutup iklimi denir.
Boylam çizgileri, kutuplardan kutuplara uzanan ve dikey olarak uzanan çizgilerdir. Greenwich, İngiltere'den geçen başlangıç meridyeni 0° Boylam'dır. Her iki yönde de 180°'ye kadar uzanır. Bu, 180° Doğu ve 180° Batı boylam çizgilerinin aynı çizgi olduğu anlamına gelir.
Boylam çizgileri, bir noktanın başlangıç meridyenine olan uzaklığını gösterir. Başlangıç meridyeninden geçen bir nokta, yerel saatin 00.00 olduğu noktadır. Doğuya doğru gidildikçe, yerel saat artar. Batıya doğru gidildikçe, yerel saat azalır.
Boylam çizgileri, farklı zaman dilimleri belirlemek için de kullanılır. Dünya, 24 saat dilimine ayrılmıştır. Bu zaman dilimleri, başlangıç meridyeninden 15°'lik aralıklarla belirlenir. Örneğin, İstanbul, başlangıç meridyeninden 28° doğuda olduğu için, Türkiye'nin saati başlangıç meridyeninden 2 saat ileridir.
Enlem ve boylam çizgileri, haritalar ve atlaslarda yaygın olarak kullanılır. Bu çizgiler, bir noktanın coğrafi konumunu belirlemeyi ve bir haritanın üzerindeki farklı bölgeleri tanımlamayı kolaylaştırır.
İlave bilgiler:
Enlem çizgilerinin uzunlukları her yerde aynıdır. Ekvator'da 111 km uzunluğunda olan bir enlem çizgisi, kutuplara doğru gidildikçe kısalır.
Boylam çizgilerinin uzunlukları da her yerde aynı değildir. Başlangıç meridyeninde 0 km uzunluğunda olan bir boylam çizgisi, kutuplara doğru gidildikçe artar.
Enlem ve boylam çizgileri, haritalarda genellikle farklı renklerde gösterilir. Enlem çizgileri genellikle yeşil veya sarı renkte, boylam çizgileri ise kırmızı veya mavi renkte gösterilir.
Örnekler:
İstanbul'un enlemi 41° Kuzey ve boylamı 28° Doğu'dur. Bu, İstanbul'un Ekvator'dan 41° kuzeyde ve başlangıç meridyeninden 28° doğuda olduğu anlamına gelir.
Paris'in enlemi 48° Kuzey ve boylamı 2° Doğu'dur. Bu, Paris'in Ekvator'dan 48° kuzeyde ve başlangıç meridyeninden 2° doğuda olduğu anlamına gelir.
Tokyo'nun enlemi 35° Kuzey ve boylamı 139° Doğu'dur. Bu, Tokyo'nun Ekvator'dan 35° kuzeyde ve başlangıç meridyeninden 139° doğuda olduğu anlamına gelir.
Kapsam genişletmesi:
Enlem ve boylam çizgileri, sadece coğrafi konum belirlemek için değil, aynı zamanda farklı astronomik hesaplamalar yapmak için de kullanılır. Örneğin, güneş tutulmalarının ve ay tutulmalarının tarihlerini hesaplamak için enlem ve boylam çizgileri kullanılır.
Ayrıca, enlem ve boylam çizgileri, farklı kültürlerde farklı anlamlar ifade edebilir. Örneğin, Çin'de enlem ve boylam çizgileri, Feng Shui'de önemli bir rol oynar.